26. igandea: Baso bat ur

Gizarteak, eragintasunez funtzionatzeko, egoismoa bultzatu beharra dauka. Etekinik ez dagoen lekuan ez baitago eragintasunik. Esaten denez, edozein arlotan bere ahalegin osoa eskatu nahi bagenio norbaiti, etekin berezia eskaini beharko zaio bere ahaleginaren truke. ‘Truke’ hitzak ederki azaltzen du dinamika hau: nik hainbeste zuri, zuk beste hainbeste  niri. Horrela funtzionatzen dute enpresek, horrela elkarte askok, horrela negozioek. Egoismoa gasolina ona da gizarteari eragiteko.

Horretatik datoz geroko ondorioak. Gizarte hau egoismo askoren borroka-leku bihurtzen dugu. Nork gehiago irabazi. Nor atera irabazle elkarren arteko ‘trukean’. Eta hor lehiakortasun hitza sortu dugu. Gizarteko lehia edo konpetentzia horretarako trebeak izan behar dugu. Gure egoismoak ez du galtzaile atera behar, hori da gu­txieneko baldintza, eta irabazle ateratzeko aukera baldin balu, hobe!

Eta trebetasun horren arabera sortzen dira gizarteko ezberdin(tasunak)keriak. Batzuk oso trebeak dira eta aberastu egiten dira; besteak, berriz, ez dira hain trete eta gutxiagorekin konformatu behar!

Lehiakortasun-borroka horretan, ordea, jatortasunaz eta moraltasunaz eta etikaz eta zintzotasunaz eta gizatasunaz eta hitz egiten dugu. Dena ezin daiteke egoismoaren esku utzi. Dena ezin daiteke lehiakortasunaren legera makurtu. Egoismo gorritan gizartea borroka huts izango litzateke. Eta gure arteko harremanak nolabait gozatu beharrez, egoismoaren eta etikaren arteko oreka ‘sano’ bat osatu dugu. Borrokak ere bere mugak ditu.

Eta azpijokoz edo gezurrez edo iruzurrez jokatzen duena, gaizkiletzat hartzen da. Eta gure gizarte hau egoismoaren eta ‘etika’ horren oreka azalekoan dabil.

Jesusek, baina, ez du bide hori hartu eta ez digu guri bide hori proposatu. Gauzen balioa eta lanaren emaitza ez dira lehiakortasunetik neurtzen, maitasunetik baizik. Dirutan ordain ez daitekeen eragilea proposatzen digu Jesusek, maitasunaren solidaritatea.

Bizitzaren balioa ez dator, Jesusen ikusmolderako, etekina biderkatzeko trebetasunetik; bizitzaren balioa, ezinduei eta txikiei eskaintzen zaien maitasunaren edertasunetik dator. Jesusek dio, maitasuna ez dela sekula santan saririk gabe geldituko.

Jesusen ikuspegi honetan ez dago ‘trukerik’. Maitasuna ez baitago ezerekin trukatzerik. Maitasunari saria agintzen dio Jesusek, ez ordaina. Maitasuna bera da maitasunaren saririk onena. Gure harremanetan ere zenbat konpromiso sortzen dugun geure ‘erregaloekin’! ‘Erregaloak’ egiten ditugu, baina gero truke-ordaina jasotzekotan. Eta ‘trukearen’ zain egiten den erregaloa ez da doanezkoa; beraz, ez da erregaloa. Jesusen hitzetan, doakotasunak poztu behar du fededunen jokamoldea.

Zergatik doakotasuna? Aurrez jaso dugulako saria. Jainkoak aurrez maitatu gaituelako. Jainkoak gure ahuldadean, inolako trukerik gabeko maitasun betea eskaini digulako. Eta maitasunari maitasunez bakarrik eran­tzun dakioke. Jesusen jarraitzailearen jokamolde etikoa ez da ezer irabazteko, jasotakoa eskertzeko baizik. Kristauaren etika ez da sortzen lege batetik, bihotza betetzen dion esker onetik baizik. Hor bideratzen da benetako jarrera jatorra. Hor bideratzen da benetako ‘etika’. Hori da egiazko morala.

Eta horren guztiaren ondorioa da, ‘txikientzat’ eskatzen zaigun maitasuna. Zergatik txikientzat? Ezin digutelako ordaindu. Ez daukatelako ezer ematerik ‘trukean’. Txikiekiko jokamoldean erakusten da egiazko kristau-jarrera, hor erakusten baita doakotasuna. Jesusek ez du, gainera, gauza handi eta harrigarririk eska­tzen. Maitasun-ekintza txikiak, detaileak. Fededun izateak ez du esan nahi heroi izan behar dugunik. Eguneroko maitasunezko gauza txikietan erakusten da maitasuna. Baso bat ur, besterik gabe.

25. igandea: Umeen ordez makinak

Gaurko ebanjelio-zatiak umeen akordura ekarri nau. «Haurtxo hauetako bat hartzen duena». Ikasturte berrirako bidean ikusi ditugu egunotan. Beren motxila handiak hartu eta oporminez eskoletara joan dira. Eta haiek eskolarako bidean ikusteak betiko galderak sorrarazten dizkit barnean: Zer ari gara egiten umeekin?, zertarako prestatu nahi ditugu?, zer ulertzen dugu ‘heziketa’ esaten dugunean? Azkenaldi honetan asko hitz egin da hezkuntzaren garestiaz; baina gutxitxo (aski sekula hitz egiterik balego!), heziketaren edukiez eta moldeez. Trebeak gara bigarren mailakoa lehenengora jasotzen!

Galdera horien azpian, sakonean gizarte-ereduaren arazoa dago. Umeak zertarako prestatu, hura mesedetzen duen gizartea egiten dugu. Eta areago: gizarte-eredua ez ezik, giza proiektua bera dago ezbaian. Azalekoak utzi eta sakon eta luze hitz egin beharko genuke zer nolako gizakia bideratu nahi dugun eta zein den gure ikastetxeetan garatu nahi dugun etorkizuna. Liburuena inportantea da, prezioena ere bai, hizkuntzarena ere bai; baina ume hauekin burutu nahi dugun giza eredua dezentez inportanteagoa da.

Eredu asko izan daitezkeela esango zait, eta bakoitzak ikusi behar duela zer azpimarratu nahi duen. Baina ez dakit ba bakoitzarena ez ote garen gehiegiz orokortzen ari geure ikuspegiz eta bizieraz. Ez dakit bakoitzarena ez ote den ‘jendearen’ unibertsalean urtzen!

Erantzukizun-kontua da: gurasoen erantzukizuna, irakasleena, hezitzaileena… Baina bada hor eztabaidatu beharrekorik! Eztabaidatu zer? Nire iritziz hauxe: gizarteko guztia pertsonaren beharretara egokitu ordez ez ote garen gizakia enpresaren beharretara tolestatzen ari. Gaurko produkzio-kateak zer behar du, hartarako prestatu umetatik jendea!

Zenbat aldetatik ez ote da entzuten hitz gakoa, «lehiakortasuna». Ekonomi eraginak zuzentzen du gizartearen ibilbidea. Eta heziketa ere neurri handi batean bai! Gaur nekez onartuko litzateke (gurasoengandik hasita), ezertarako ez baina pertsona bezala hazteko balio duen ikasgairik eskaintzea! Haurrek ikasi behar duten guztiaren aurrean, ‘zertarako?’ galdera ateratzen zaigu. Gero gizartean kokatzeko eta ekonomi munduan ongi murgiltzeko balio diezaiokeela ikusten bada, bale!, eta bestela, utzi! Baina, pertsona lehiakortasuna baino askoz gehiago izan. Hortxe dago koska!

Asko dira pertsonaren instrumentalizazioa salatzen ari direnak. Pertsonaren garapenaz gehien kezkatzen diren psikologoek alderdi askotatik oihukatzen dute heziera oso baten beharra. Erabilgarritasuna gehiegiz lan­tzeak ez du atarramendu onik. Pertsonak, bere osoan hazteko, alderdi asko landu behar ditu, eta denak ez dira dirua irabaztekoak.

Baina pertsona mutilatuak egin nahi ez baditugu, serio eta sakon aztertu beharko genuke pertsonaren behar nagusiak zeintzuk diren. Kontuan hartzen al dira, makinak erabiltzen jakiteaz gain, pertsonak badituela (umeak ere bai) bere amets sakonak: edertasun-ametsak, justizi nahiak, maitasun-taupadak…?

Pertsonaren barrua zabal irekiko duten bideak landu behar dira. Bizitzaren balio sakonak sumatzeko kapaz den heziera burutu behar da. Apaltasunaren argitan, misterioa sumatzeko kapaz diren pertsona osatuak egin behar ditugu. Eta, batez ere, beren askatasuna bideratzen eta gozatzen jakingo duten pertsonak. Beren barrua irakurtzen jakingo dutenak. Besteen beharrak ikusten eta besteen eskua estutzen dakiten pertsonak.

Jesusek ez zien ordenagailuak manejatzen erakutsi haurrei; baina Espirituzko ukitu gozoa eman zien. Haurren izanbideari zerumuga berriak ireki zizkion. Eta bihotz handi baten besarkada eskaini zien. Haurrek ikas bezate ikasi beharreko guztia, baina ikas bezate pertsona izaten. Ez ditzagun egin umeen ordez makinak!

24. igandea: Herrien desiratua

(24. igandeko ebanjelioa: Mk 8, 27-35)

Bada Jesusen galdera bat, herrien historia eta pertsonen bihotza mendeetan zehar erdiz erdi kezkatu duena: «Ni nor naizela dio jendeak?».

Eta Jesusen ikasle xume haiek han inguruan esaten ziren zurrumurruak jaso eta azaldu zizkioten. Gaur galdera horri erantzun behar izango bagenio, liburu asko eta asko idatzi beharko genituzke. 2000 urte hauetan askok hitz egin dute Jesusi buruz: idazle, pentsalari, artista, kirolari, fededun eta fedegabe.

Txiki-txikitatik gauza berak entzuten ohiturik, zenbaitek pentsatzen du Jesus inor gutxiri inporta zaiola gaur egun; gehienez ere, elizan igandero biltzen garen gutxi batzuei. Baina ez da hori horrela. Nik esango nuke asko eta asko direla galdera horren aurrean jarri direnak. Ba­tzuek ihes egin diote galderari, beste batzuek axolaz hartu dute; ihes egitea ere nolabaiteko erantzuna da. Jesusek nekez uzten du inor erasan gabe.

Alde edo kontra, sinestuz edo sinestu gabe, baina zaila da Jesusi zeharbidetik ihes egitea. Azken batean, Jesus ez baita guregandik kanpoan gelditzen den norbait edo zerbait; giza esperientziaren atal sakonena ukitzen du Jesusek.

Eta askotan, geure gogoz ez baldin bada ere, giza es­pe­ri­en­­tzia sakonenek galdera horren aurrean jartzen gaituzte: «Nor da niretzat Jesus?». Baina hori zergatik da? Zerk eramaten gaitu Jesusen galdera egitera? Txikitatik hartu dugun heziera bakarrik ote da?

André Gide idazle ospetsuak honela idatzi zuen behin: «Neure bihotzari gezurra esaten aspertua nago. Zuregandik ihes egiten nuela uste nuenean, alde guztietan aurkitzen zaitut… Badakit ez dela zu izan ezik beste inor, nire bihotz ase­ezin hau baretu dezakeenik». Hori izango da seguru asko.

Buruaz gauza asko pentsa eta erabaki dezakegu, baina bihotzak bere bideak ditu. Eta, era batera ez bada bestera, azkenean beti bihotzaren eskakizunak bistaratzen zaizkigu. Libre da, noski, Jesusen galderari muzin egitea. Libre da nahi den erako erantzuna ematea. Eta libre da ez erantzutea ere.

Baina, Jesusekiko jarrera zehaztu nahi ez denean, Jesusen galderari ez entzuna egiten zaionean, beste galdera batzuei erantzun behar izaten zaie: zer sentidu dauka sufrimenduak, zer sentidu dauka baldintza gabeko maitasunak (baldintzak jartzen dituena ez baita maitasuna), zer sentidu dauka barka­tzeak, zer sentidu besteen aldeko lanak; zer argi dauka herio­tzak, gaixotasunak; zergatik tristura sakonak, barruko ondoezak. Era askotako galderak sortzen dira. Horiei ere ez entzuna egin?!

Fededunak, bere fedea benetan hartzen duenak, galderaren aurrean zuzen eta zintzo jarri beharra dauka. Zer da bestela beraren fedea? Jesusekiko jarrera horretan jokatzen da kristau izatearen pulamentua.

Erantzuna muga daiteke erlijiozko jarrera hutsera. Erantzuna muga daiteke moral-portaerara. Erantzuna bil daiteke otoitz txiki batean. Edo ohitura batzuetan. Baina, Jesusen galderak beti sakonera jotzen du, ez da azaleko erantzunarekin konformatzen. Pertsona osoa bere sakonenean hartzen duen galdera baita. «Zuretzat nor naiz?». Eta alfer-alferrik da ihes egitea. Bidera datorkizu beti, zeure esperientzia sakonenen eskutik.

Eta batek ikusten du, aitorpen eder batean errenditzea dela onena. Pedrok egin zuena bera: «Zu Mesias zara». Esan nahi baita: «Zuk asetzen nauzu, zuk eraikitzen, zuk pozten, zuk sentiduz edertzen. Zuk ekartzen didazu barrua bere onera».

Eta aitorpenaren haritik, konturatzen zara Jesus dela herriek eta jendeek desiratua. Desiratua delako, batzuentzat maitagarria. Desiratua delako, beste batzuentzat gorrotagarria. Desiratua delako, zenbaitentzat poz-iturri. Desiratua delako, beste zenbaitentzat lehenbailehen ahaztekoa. Desiratua delako, beharrezko elkartasun. Desiratua delako, gizatasun sakonaren­tzat erantzun betea. Maitatua edo gorrotatua, bilatua edo ukatua, besarkatua edo joa.

Baina, beti grinaz desiratua!

Bederatziurrena 9: Esperantza zerbitzaria da

Esperantzari gagozkiolarik, eta esan ditugunak esanda, halako arrisku bat badugula iruditzen zait, eta arriskua da, esperantza bakoitzak beretzako birtute bezala ikustea. Esperantzaren sujektu bezala «ni». Baina kristau-esperantzak jartzen digun eginkizuna, «ni» hori «gu» bihurtzea da. Eta gu horretan, gizakiok ez ezik kreazio osoa ere sar­tzen da.

Esperantzaren izaerari berari dagokio ingurukoen etorkizunaren ardura eta interesa izatea. Normala, itxaropena maitasunari estu lotua dagoenez. Eta esperantzak, gainera, bere dinamikari eutsi nahi badio, «esperantza ororen kontra espero izanez», sinesmenari lotua iraun beharko du beti. Esperantzak, sinesmenak eta maitasunak, bata bestearen eskutik doazen hirukotea osatzen dute.

Esperantza jatorrak, kontuz ibili behar du ihesbide faltsuetan galdu gabe. Giza bihotzak desio hain sakonak ditu, ez da zaila asegarrien bila harat-honat ibiltzea, bidea galduta. Gizadiaren zorion betea bilatzen duten giza utopien historia luzea hor dago. Hor daude terapia eskaintzen duten dei gezurrezkoak. Hor daude automedikazioa, farmakoak, lasaigarriak, alkohola, drogak… Terapia eskaini eta kalamidade sozial galanta eragin!

Erlijiozko irtenbide faltsuak ere izan dira eta badira. Benetako ahalegin zintzoen ondoan, lotura handiagora daramaten joku erlijiosoak dira. Hain da erraza nonbait gure desio handia engainatzea!

Honek guztiak erakusten digu gure esperantzak beti Jainkoaren Hitzari lotua joan behar duela. Hor dauzkagu eder asko Profeten pro­mesa-hitz dotoreak! Argi-ilunetan bizi garen bitartean, Jainkoaren Hi­­tzak eusten digu argitan eta itxaropenean. Gaur gure eliz elkartean esperantza gehien eragiten digun errealitatea, Jainkoaren Hitzaren in­guruan sortu diren taldeen kopurua da. Leial jarraituko al dute!

Era honetan sendotutako esperantzak zeregin ederra dauka gaurko Elizan eta gaurko gizartean, esperantza zerbitzatzea. Esperantzak giza historian txertatua behar du bizi, eta horrek misio jakina ematen dio gizon-emakume guztien artean.

Aurrena, Elizaren esperantza hauspotzea. Jesusek esan zigun zein­tzuk ziren erreinuaren ezaugarriak: gaixoak sendatzen zirela, herrenak bazebiltzala, gorrek entzuten eta itsuek ikusten zutela eta pobreei Berri Ona hots egiten zitzaiela. Itxura eskasean izanda ere, egintza harrigarriak! Gaur ere ezaugarri eskasak bizi ditugu Elizan, baina ez dugu eskandalizatu behar itxuragatik. Kontua da, ezaugarri apalez izanda ere, Jesusen Berri Onaren eskaintza handia ahaleginez egitea.

Eta bigarren, gizartearen esperantza kontsolatzea. Badakigu gizartean ez zaigula leku oso bistosoa uzten. Eliza ahuldua dago gure Europa zaharrean. Baina, oraindik ere Elizak badu zer eskainia eta zer emana. Eta, batez ere, Jesusen Berri Ona daukagu eskaintzeko. Ateak ixten zaizkigula eta, ezin dezakegu gizartea Jesusen Berri Onik gabe utzi.

Bakoitzak, gauden lekuan eta daukagun bidez, esperantza zerbitzatu behar dugu gizarte honetan. Kristau politikariak politika leiala eginez. Kulturan ari denak kultura gizalegezkoa eginez. Gizon edo emakume publikoak, guztien arteko baketzea eta berradiskidetzea bultzatuz. Komunikabideetan ari diren kristau kazetariek ere ez lukete ahaztu behar asko daukatela egiteko gizarteari esperantzan eusteko.

Gure herria, esperantza zauritua daukan gure herria, mezu esperan­tzazkoen beharrean dago. Eta guri dagokigu esperanntza hori zerbitza­tzea gure Elizan eta gure herrian. Denon artean, bideratuko ote dugu azken aldiko Esperantza betea!

Bederatziurrena 8: Hasierako maitasunera itzultzen

Pobre izan behar da esperantza ikasteko, esaten genuen atzo. Eta gaur, itxaropenaren ikasketak ezinbesteko duen beste jarrera bat aztertu behar dugu: esperantza ikastekotan, barrutik hasi behar da. Apokalipsi liburuan Efesoko Elizari egiten zaion salaketa, argigarria da: Efesoko Eliza oso ondo dabil eta oso ondo ari da, ekimen handiz eta sendotasunez. Baina, «hasierako maitasuna galdu du­zu –esaten zaio–; begira ezazu non erori zaren, eta itzul zaitez lehenera». Hori da: esperantza ikasteko, lehenengo maitasunera itzuli be­har dugu, hasierako maitasun freskora.

Eliz elkartea edo beste erakunderen bat berritu nahi dugunean, betiko gure arriskua izaten da kanpotik hastea. Antolaketa aldatu, indarrak hobeto aprobetxatzeko bideak egin, plangintza gaurkotua eratu, programak… Eta bide horretatik antzutasuna seguru daukagu. Egiturek ez dute nekea eta dezepzioa besterik sortzen. Lor daiteke denak ongi funtzionatzea. Baina antolaketak ez du bizirik eta pozik eta esperantzarik sortzen.

Beraz, azalean gelditzea, kanpokoaz konformatzea, ez da bide emankorra. Eliz elkartea berritzekotan, barrutik hasi behar da, fededun bakoitzaren bihotzetik. Berrikuntza egokiak sinesmena behar du, esperien­tziaz igurtzitako sinesmena, segizio leialean landua, el­kartean bizia eta ebanjelizazioaz arduratua. Kontua da, Ebanjelioak ematen dizkigun gako hauek odolera pasatzea.

Nola pasa esperientzia horiek odolera? Bistakoa da lan espiritual inportantea egin beharra daukagula. Barruko lana egin apaltasunez, pazientziaz eta iraupenez. Garai bateko jakabideek ez gaituzte gaurko eliz bizieran betetzen, ez zaizkigu egokiak iruditzen; horiek utzi, baina beharbada ez dugu bide berririk aurkitu, ez dugu barruko lana egiteko aukera berririk aprobetxatu. Eta hori, eliz elkarteak bere osoan planteatu behar du, baina fededun bakoitzak ere bai. Nire ba­rruko beharrari erantzun egoki bat bilatzea inportantea da.

Barruko balioak lantzen ez diren lekuan, esperantza moteldu eta galdu egiten da. Eta esperantzaren faltan, gure jarrerak gogortu, kalzifikatu egiten zaizkigu. Boluntarismo handiaz joka genezake, baina barruan, zainetan, esperantzaren odola falta baldin bada, ez dugu pozik izango, eta pozik gabe, kito!

Barruko lana egiten badugu, ordea, bizia edertzen hasten da, emaitza berridun landareak indartzen dira, eta espiritua loretu egiten da gure bihotzean. Konfiantza sortzen da, leialtasuna pozten da, ardurak hartzeko arnasa berritzen da.

Barruko lan honetatik indartzen zaigun esperantzak bide egokian jartzen du gure jokabidea: ez dugu berehalako arrakasta bilatuko, leialtasuna baizik; ez dugu gure arduretan geure burua kulpabilizatuko; ez gara eginbehar itoan urduri estutuko; ez dugu pastoralgin­tzan presa estutzailerik biziko; ez gara tristeziaren ezintasunean eroriko.

Konfiantzaz, leial, arduratsu, egile bare, pazientziaz… eta pozik, Espirituak ematen duen pozez pozik!

Hauxe da, adiskide, Espirituak, barne-lana sustatuz, guregan egin nahi duen miraria, esperantzaren mirari ederra. Gure etorkizuna «hasierako maitasunean» daukagu. Hartara itzultzeko barne-lana, lan ederra, egin behar dugu atergabe.

Bederatziurrena 7: Behartsu, esperantza ikasten

Esperantza izaten ikasi egin behar da. Izan ere, gizakia borroka-zelai bat da berez. Gizakiaren bihotzean lehia bizian ari dira desioa eta beldurra, konfiantza eta deskonfiantza. Horregatik ikasketa-prozesu bat bizi beharra daukagu, desioak beldurra errenditu dezan eta konfiantzak deskonfiantzari gaina har diezaion. Esperantza ere ikasi egiten da, bizitzako beste esperientzia handiak bezala.

Esperantza ikastea oso beharrezko dugu; are gehiago, bizi dugun kultur giroak ikasketa hori zailtzen digunean. Kristauok badakigu itxaropena Jainkoaren dohaina dela, baina San Agustinek esaten duena: «Zu gabe sortu zintuen Jainkoak, ez zaitu zu gabe salbatuko». Graziarekin kolaboratzea da esperantza ikastea.

Esperantza ikasteko, ordea, baldintza batzuk bete behar dira eta lehenengoa pobrea izatea da. Pobreak espero duen bezala, espero behar du fededunak. «Horrengan jarriko ditut nire begiak: Nire Hi­tzaren aurrean dardar dagoen pobre eta apalarengan».

Nor da baina pobrea? Lehenengo eta behin, bere mugak, akatsak, bekatuak aitortzen dituena. Horretarako bere harrokeria gainditu beharra dauka. Bigarrenik, pobrea da, mugatua izanik, gainditu ezin dituen mugak bakean sufritzen dakiena. Hirugarrenik, pobrea da bere mozorroak eranzteko ausardia daukana; segurtasunez, koherentziaz, itxura onez azaltzeko eta geure zauri eta lotsak estaltzeko janzten ditugun mozorro engainagarriak eranzteko ausardia daukana. Pobrea, den bezalakoa azaltzen da.

Pobrearen ezaugarri hauek, pertsona bakoitzari bezala aplika dakizkioke Eliza osoari ere. Gure Elizak, itxaropenez bizi nahi baldin badu, banan-banan bereganatu behar ditu ezaugarri hauek.

• Bake ederrean konturatu behar dugu geure pobrezia soziologikoaz: gero eta ahulagoak gara gizarte gero eta ahaltsuagoaren er­dian.

• Gero eta argiago konturatu eta asumitu beharko dugu geure pobrezia ekonomikoa: gure gastuetan estuago jokatu beharko dugu eta pobreekin eskuzabalago.

• Samin barez sufritu beharko dugu gure pobrezia apostolikoa ere: ez dugu ahaztu behar, Jesusen Mezua nahi ez duen gizarte ho­nen erdian ari garela Berri Ona hots egiten.

• Gure pobrezia morala ere barneratu beharko dugu: gure kristau-bokazioak eskatzen digun mailatik urruti gabiltza.

• Gure bizi-pobrezia ere onartu behar dugu: geurez, gure ahalegin, balio eta programez, ezin dugu salbazio-izpirik ere eragin.

• Eta azkenik, pobrezia profetikoa bizi behar dugu: edukitzearen eta pilatzearen diktadura salatzeko, eta dirutan eta segurtasun materialean bere konfiantza jartzen duen mundu honen zapalketa guztiak salatzeko.

Hori dena posible egiteko, gure Elizak gero eta gehiago urreratu behar du era guztietako pobrezi egoeratara: ekonomiaz, osasunez, hezieraz eta sozialki pobre direnengana. «Pobre-pobreenengana hur­bildu behar du.

Gipuzkoako Elizbarrutiak bere «Eliz ereduan» egiten zuen afirmazio hura eduki behar dugu bihotzean itsatsita: «Gure kristau-elkarteen erdi-erdian kokatu behar dugu pobreen zerbitzua». Pobreen ondoan biziz eta haien egoera partekatuz, gure itxaropena, ahuldu beharrean, asko indartuko da.

Esperantza mantendu eta indartzeko ez dago bide hoberik, pobreengana hurbiltzea baino.

Bederatziurrena 6: Esperantza langilea da

Esperantza langilea da. Esperantza langilea da, bai. Eta hori esatea txokagarria gerta dakiguke, jakinik esperantza Jainkoaren dohaina dela, debaldekoa, merezi gabea. Debalde ematen baldin bazaigu, zergatik egin behar dugu lan, esperantza geure lorpena izango balitz bezala?

Kristau-sinesmenak garbi aitortzen du gure esperantzaren helburua Jainkoaren dohaina dela, eta ez giza lorpena. Baina, hori bezain argi aitortzen du, gure esperantzak ez duela izan behar pasiboa, baizik eta Jainkoaren dohainarekin lankidetza egin behar duela. Pentsalari batek bereizketa hau egiten du: itxoitea pasiboa da, baina espero izatea egilea da, aktiboa.

Bere talentuak morroien artean banatu zituen nagusiaren parabolaz akordatu. Batek, esperantzaz, talentuak ugaldu egin ditu; besteak ez. «Ondo, morroi zintzoa, gutxian ongi lan egin duzulako, asko emango zaizu». Edo San Paulok esaten duen esaldi ezagun hura: «Lan egin nahi ez duenak, ez dezala jan».

Eta ezin zitekeen bestela izan. Kristaua ezin daiteke izan giza historiaren ikusle kritikoa. Esperantzak errealitatean inplikatzeko dinamismoa ematen digu, haren barruan legami berritzaile izateko. Gure Unamuno handiak badu esaldi bat parera datorkiguna: «Posible dena egiten bete-betean saiatzen denak bakarrik dauka eskubidea ezinezkoa beteko dela itxaroteko».

Esperantzaren lanak berritzailea izan behar du, errealitateari gizatasuna txertatuz. Langintza konprometitua izan behar du, errealitatean leporaino murgildua, bere ahaleginez eta besteekin lankidetzan.

Azkenerainoko konpromiso honek, ordea, bere neurri ona mantendu behar du. Konpromisoa ezin daiteke ondoez bihurtu. Esperantzak pazientzia nahi du eta behar du. Nekazariak haziari, lurrean ereindakoan, bere denbora ematen dio; hala kristau-esperantzak, Jainkoaren denbora eta ordua errespetatzen du, pazkoko argi ederrak dena berrituko duen ziurtasunez.

Kristau-esperantzak aguantea behar du, iraun egin behar du, gauzen berritzea guk nahi genukeen erritmora gertatzen ez denean ere. Pazkoa ezkeroztik badakigu Jainkoa gailenduko dela, baina ez dakigu noiz eta nola. Hori kontrolatzea ez da gure eginkizuna. Pazien­tziak ereiten jarraitzen du, dena gau ilun bihurtzen denean ere. Pa­zientziak erakusten du gure esperantza zenbat kilatekoa den.

Esperantzak, pazientzia sendotuz, otoizlaria izan behar du. Otoi­tza ere esperantzaren alaba da. Otoitz egiten dugunean, Jainkoak salbatuko gaituela aitortzen ari gara. Guk ezin dugula aitortu eta Jainkoari heltzen diozunean, esperantzak indar handia hartzen du. Otoi­tzak pizten digu Jainkoaren desioa eta otoitzak errotzen digu konfiantza.

Eta azkenik, kristu-itxaropen langileak neurri ona zaindu behar du. Neurritsua izan behar du. Aseta satisfetxo bizitzeak tontotu eta azkenean nazkatu egiten gaitu. Erabat aseta gabiltzanean, gehiegikeriak gainezka egiten duenean, ez dugu Jainkoaren beharrik senti­tzeko biderik ere. Desioa galtzen duen pertsonarenak egin du. Eta neurririk ezak desioa moteldu ez ezik itzali egiten digu.

Asekeria satisfetxo horrek badu beste ondorio iluna: pobreekiko sentikaitz eta bihozgabe egiten gaituela. Aseta bizi denak ez daki beharraren larru-azalean sartzen. Berearekin aski du.

Kistau-esperantza, beraz, langilea da, pazientzia handikoa da, otoizlaria da eta neurri onekoa da. Ez genuke ahaztu behar!

Bederatziurrena 5: Esperantza alaia da, eta urduria

Esperantza ederrak bere ezaugarriak ditu, eta horien artean aipatzeko bat, alaitasuna da. San Paulok, behin baino gehiagotan uztartzen ditu el­karrekin esperantza eta alaitasuna. «Bizi pozik itxaropenean», «zau­­dete beti pozik», eta horrelako beste esaldi asko idazten ditu Paulok.

Alaitasunaren eta esperantzaren lotura hori ez da arbitrarioa. Izan ere, alaitasunaren etsaia ez da sufrimendua, ez; alaitasunaren arerioa tristezia da. Alaitasunaren benetako iturria zein den jakiteko giltza, zerk tristetzen gaituen aztertzea da. Eta garbi gelditzen da alaitasunaren iturburua esperantza ederra dela.

Hiru arrazoi izan ohi dira alaitasuna lapurtzen digutenak: bizitzeko sentidurik eza, maitasunik eza eta bizitzeko premiazko bitartekoen falta.

Esperantzak bermatzen digu gure bizitzaren sentidua. Lehenago edo beranduago, beti sortzen da gure lanak eta bilaketak eduki dezakeen sentiduaren galdera. Eta heldulekuak galtzen ditugunean, sinestedunari esperantzak ematen dio ahaleginari eusteko sena.

Maitasunik eza da alaitasunaren beste lapurra. Maitatzea eta maitatua izatea da edozein gaixotasunentzat sendabelar onena. Gizakirik dohaintsuena ere zorigaiztoko sentitzen da, maite ez badu eta maitatua ez bada. Esperantzak Jainkoaren maitasuna bermatzen digu eta maitasunerako prestatzen gaitu.

Eta, hirugarrenik, zer helburu edo zer helmuga eduki ditzake bizitzeko lain ez daukanak? Miseriaren barruan izan al daiteke esperantzarik? Horrelakoek, ezin bizi eta, bizirautea dute helmuga bakarra. Esperantzaren mezuak mundu zuzenago eta elkartasun gehiagokoa lantzera garamatza.

Esperantzatik sortzen den alaitasuna ez da dantzarako gogoa sentitzea edo optimismoa sumatzea. Geure larruazalean ondo sentitzea da alaitasun hau; errealitatearen alderdi onak ikusten jakitea; bizi-mailari tonu onean eustea, baita gauzak okertzen zaizkigunean ere. Gure inguruan ere bizitzeko gogoa eragiten du alaitasunak. Giza bihotzean, ondo ulertuta, elkarrekin joan daitezke inoiz tristura eta alaitasuna, baina kristauaren bihotzean alaitasuna gailentzen da.

Bestalde, alaitasuna bizi eta alaitasuna partekatzea da gure eginkizuzik ederrenetakoa.

Alaitasunaren ondoan, badu kristau-esperantzak beste ezaugarri bat aipatzekoa: ardura da, urduritasuna, erne bizitzea. Jainkoarengan esperantza jartzen duena, erne bizi da. Erne bizitze hau urduritasun sano batekin parekatu dezakegu. Urduritasuna ongi ulertuta, noski. Erne egote biblikoa ez da antsietate urduria, ez da perfekzionismoa, ez da ezkortasuna. Esperantzatik sortzen den urduritasuna beste ez­pal batekoa da. Honako konbentzimendu honetatik sortzen den urduritasuna da: betetasun gehiagoko etorkizuna daukagula zain. Gauzen benetako egia ez dela orain direna, izango direna baizik.

Urduritasun edo erne bizitze honetatik bi ondorio atera ditzakegu: bata da, errealitatea ez absolutizatzea, ezer ez baita oraindik bere heldutasun osora iritsi: ez familia, ez aberria, ez eliz elkartea, ez bakegintza, ez nire historia pertsonala. Jauna bakarrik da osabetea.

Bigarren ondorioa da ez dugula giza mailako ezer zapuztu behar baliogabetzat edo alferrikakotzat. Errealitate osoak baitauka gehiago izateko bokazioa. Ez dugu koformismoan erori behar. Urduritasun honen etsaia konformismoa da. Erne bizi­tzearen kontrako jarrera lokartzea da.

Esperantza, alai eta esna bizi da.

Bederatziurrena 4: Itxaropenaren egarria

Gure egarriak ez ote du Jainkoa desio?, galdetzen genuen atzo. Eta, ziur, Jainkoa da gure egarri sakonaren eragilea. Txikiak izanik, handia dugu egarria, handia gure bokazioa, Jainkoa bera gure betetasuna. Horregatik, gizakiaren egarria ez da fededunarentzat ameskeria hutsa. Gizakia ez da «alferrikako grina».

Jainkoak betetasun-proiektu bat dauka gizakiarentzat, eta proiektu horren isla da gizakiaren izaera. Jainkoak proiektu hori azaldu di­gu eta betetasuna agindu digu.

Itun Berrian esaldi asko aurki daitezke betetasun-asmo horren azalpen direnak. Bi ezaugarri ditu betetasun horrek: lehenengoa, be­tetasun hori gizaldi guztientzako promesa dela, giza historiaren aldi guztiak besarkatuz; ez bakarrik egunen batean paradisu idiliko bat lortuko omen dutenentzat. Eta bigarren ezaugarria, betetasun hori ez dugula geureganatzen gure ahaleginen emaitza bezala, Jainkoaren dohain bezala baizik.

Esperantzak, gizalegezkoa izan dadin, topaketa izan behar du, pertsona pertsonarekin topaketa. Gizakiak ez daki gauzekin bakarrik zoriontsu izaten; pertsona aberatsenak ere beste pertsona baten estimua behar du zoriontsu izatekotan. Eta guri eskaintzen zaigun topaketa ez da edonolakoa; Jainkoak, berekin topo egitea opa digu. Jainkoa egiten zaigu gure etorkizun bete.

Horregatik da, barruan sentitzen dugun Jainkoaren desioa. «Zure egarri daukat gogoa, zure irrikaz haragia» esaten dugu salmoarekin. Eta Jainkoaren desio hori nahitaezkoa du esperantzak. Jainkoaren desio eta grina horrek idatzi ditu munduko orrialderik ederrenetakoak. Antiokiako Ignazio santuak esaten zuen: «Nire maitasuna guru­tziltzatua dago eta ez zait gelditzen niregan munduko desioen surik. Nire barruan bakar-bakarrik ur biziaren ahotsa entzuten dut, esaten ari zaidana: ‘Zatoz Aitarengana’… Benetan desio dudana Jainkoaren ogia da, Kristoren haragia alegia».

Gaur, tamalez, desio hau motelduxea ote dagoen gure Elizan! Ez du ematen erakarpen handirik eragiten duenik Jainkoaren desioak. Jainkoak lilura eskasa sortzen du. Eta, hala ere, ezerk ez gaitu, Jainkoaren bilaketa sutsuak adina sosegatzen. Jainkoaren bisitak sutzen du gure bihotz gaixoa. Bisita horrek, instante horrek, mundu guztiak baino gehiago balio du. Hori bizi izan duenak badaki hau egia berdaderoa dela.

Desio honek, ameskeria gerta ez dadin, konfiantza behar du, baldintza gabeko konfiantza. Esperantza ez da, ordea, ameskeria. Desio ustetsua da. Fededunarentzat irtenbide bakarra Jainkoaren leialtasunean konfiantza jartzea da. Leialtasun hori du berme sendo gure esperantzak. Berme sendo, Jesu Kristorengan oinarritzen delako. Je­su Kristori begira, badakigu Jainkoak ez duela hutsean utziko gere egarria, betetasuna emango digula. Jesu Kristo guregatik hil eta bizi delako, historiaren zainetan Berpiztuaren odola doa, biziaren zukua.

Jainkoaren desioak, benetakoa baldin bada, sinesmenaren ukitua behar du, gehiegikerian ez harrotzeko; errealitatearen galbahetik pasa behar duela, alegia. Askikeriak eta sufizientziak ez dute portu onera eramaten. Desioak pobretasuna behar du, benetakoa izateko eta bihotzetik beldurra kentzeko.

Gure egarriak Jainkoari dei egiten dio, eta Jainkoak esperantzaz erantzun digu.

Bederatziurrena 3: Bizitzeko, esperantza behar

Aurreko bi egunetan azaldu dugun ikuspegia ez da oso argia izan, iluna izan da. E­ta egia da, ez ditugu garai oso aproposak gure hauek, itxaropena bizitzeko. Optimismo handia bizi genuen 60ko hamarkada hura edo pesimismoaren gure hau, ez dira egokienak itxaropenerako. Orduan mundua salbatzeko kapaz sentitzen ginen, harro; gaur, berriz, salbazioa ba ote den galdetzen dugu, apal.

Hala ere, bada zirrikitu bat itxaropenarentzat. Gauzak ilun jartzen zaizkigunean, ez gaude gaizki egiazko itxaropena bilatzeko. Izan ere, ez dakigu bizitzen itxaropenik gabe. Arnasa hartzea bezain be­ha­rrezkoa dugu itxaropen izatea. Itxaropena hil ahala gizakia ere hil egiten da. Bizi dela emango du, baina hilda bizi da.

Badakigu, bai, esperantza landare beharrezkoa eta dotorea dela, ederra, baina hauskorra ere bai. Erraz jartzen gara atzera begira, ga­rai bateko handikerien gosez. Beste batzuek, berriz, etorkizuna dute beren ametsa, baina amets hutsa. Horregatik gaur gazte eta heldu as­kok nahiago du egunekoa egunean bizi, errealitatea onartu eta etorkizunari be­giratzeko beldurrez.

Esperantza hauskorra izateak bi iturri ditu, bereziki: heriotzaren eguneroko esperientzia da bata; eta bestea gaitzaren esperientzia ilun eta temosoa. Gaitza ongia baino indartsuago ikusten denean, ez da erraza itxaropenari eustea. Gaitzak iluntzen digu etorkizuna.

Hala ere, «esperantza, alaba txikia» ez da gaitzaren aurrean kikil­tzen. «Esperantzak garaitzen du desesperazioa» idatzi zuen nazien konzentrazio-esparruetan Gabriel Marcel pentsalariak.

Esperantzak bi osagai ditu: desioa eta konfiantza. Lehenengoa desioa. Ez daukagun zerbaiten desioa, etorkizun hobearen desioa. Eta bigarrena, konfiantza. Espero duenak konfiantzaz espero du eta konfiantzaz begiratzen du dena: pertsonak, gizartea, errealitatea, bere burua. Noski, desioak apala izan behar du, ez harrotzeko, eta konfiantzak ustetsua, ez etsitzeko.

Bizi dugun desioaren barrua arakatzen badugu, gauza bat argi azaltzen da: gizakiaren bihotza ase ezinekoa dela, kontentagaitza. Lortu nahi genuen zerbait lortu orduko, beste helbururen bat pizten zaigu barruan. Izan ere, gizakia mugatua da, baina bere desioa mu­gagabea du. Osotasuna, betetasuna, nahi du betiko.

Baina, galdera bat: betetasunaren egarri hori, ez ote da ilusio hu­tsa? Betetasun-egarri hori ez ote da tranpa bat, mailak gainditzen laguntzen digun tranpa? Azken batean, betetasun-egarri hori ez ote da geure bihotzaren gaixotasun kronikoa? Beti egarri bizitzea ote dugu gure bokazioa? Sekula ase gabe?

Edo, beharbada, gure mugen eta betetasun-egarriaren arteko desproportzio hori, desajuste hori, ez ote da Jainkoaren deia, haren betetasunerako deia? Ez ote zaigu bihotzean betiko josita gelditu Jainkoaren dei hori? Alegia, Jainkoak eginak garela, beretzat egin gintuela, eta Jainkoarengan izan ezik, ez dugula inolako betetasunik lortzen!

Izan liteke, Jainkoak bere neurriko egarriz eginak izatea, eta be­raz, gure egarriak Jainkoaren beharra erakustea. Neurriz kanpoko egarri horri ezin dio sekula erantzun giza itxaropenak. Jainkoari berari egiten dio dei gure egarriak. San Agustinek dotore asko esan zuen huraxe bera: «Jauna, zeuretzat sortu ninduzun, eta nire biho­tzak ez du onik zuregan izan ezik». Gureak ere ez!